Працэс якія не спраўдзіўся надзей
Праграме «Усходняе партнёрства» нядаўна выканаўся год. Дзіцячы ўзрост, як ні круці. Палітыкам заўсёды бо патрабуецца час для разварушвання, расстаноўкі прыярытэтаў, напісанні падпраграм і праектаў, для паездак, перамоў, сустрэч на ўзроўні экспертаў. На працягу года афіцыйны Менск актыўней іншых краін-партнёраў пісаў праекты і прадставіў на разгляд Еўракамісіі каля 20 сумесных ініцыятыў для атрымання фінансавання. Беларускі трэці сектар трывала замацаваўся на першых ролях Форума грамадзянскага грамадства. Аднак вынікі пакуль больш за сціплыя.
Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка канстатаваў, што Беларусь чакала большай аддачы ад супрацоўніцтва з Захадам, як і Захад – ад Беларусі. Назваўшы адносіны «працэсам якія не спраўдзіўся надзей», раздзел дзяржавы падкрэсліў, што не патрывае ціскі, не будзе ламаць канстытуцыйны лад краіны і праводзіць палітыку ў інтарэсах Захаду. Увага афіцыйнага Менска да еўрапейскай палітыкі асабліва прагматычнае: больш праектаў, добрых і розных, больш сродкаў пад іх. Прамова, у прыватнасці, ідзе аб стварэнні транспартна-энергетычнага калідора паміж Прыбалтыкай і Ўкраінай праз Беларусь. Аднак Кіеў прыкметна губляе цікавасць да гэтых праектаў. Не на апошнім месцы, вядома, перамовы аб спрашчэнні візавага рэжыму і магчымасці атрымання пазык у еўрапейскіх фінансавых структур. Але і тут, як бачны, не ўсё проста.
Чыннікі прабуксоўкі і тармажэнні дыялогу паміж Беларуссю і ЕС у рамках «Усходняга партнёрства» («ВП») абмяркоўваліся на мінулым тыдні ў Менску на сустрэчы журналістаў з афіцыйнымі прадстаўнікамі Еўрасаюза. Падкрэслівалася, што «ВП» можа развівацца як на двухбаковай, так і на шматбаковай аснове. Наша краіна пакуль удзельнічае толькі ў другім кампаненце, што, відавочна, стрымлівае больш актыўны і дзейсны дыялог.
– У сілу абмежаваных палітычных адносін паміж Беларуссю і ЕС для Менска адчыненыя толькі шматбаковыя праграмы, тады як двухбаковыя застаюцца за бортам. А знешнепалітычная сітуацыя не дадае аптымізму, што супрацоўніцтва з ЕС пашырэе, – лічыць дэпутат Еўрапарламента ад ФРГ, старэйшы навуковы кансультант у Еўрапейскім цэнтры сацыяльных стратэгій Крин ЙОНС.
Па ёй меркаванню, афіцыйнаму Менску неабходна прыкласці максімум высілкаў для выхаду на поўнамаштабную дамову аб супрацоўніцтве з ЕС. Беларусь усё яшчэ застаецца адзінай краінай, не якая мае такой дамовы. Падобнага пункта погляду прытрымваецца і спецатташе прадстаўніцтвы Еўрасаюза ў Менску Рамунас Янушаускас.
– Калі будзе прагрэс у плане дэмакратычнага развіцця Беларусі, Еўракамісія гатовая абмяркоўваць самыя сур'ёзныя намеры, у тым ліку і ў візавым пытанні, і ў аспектах гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва, – недвухсэнсоўна дае зразумець прадстаўнік Брусэля і нагадвае некаторыя факты, якія праліваюць святло на жыццё «падгадаванага немаўля». Калі браць за аснову тры перспектыўных кірунку «Усходняга партнёрства» (зона вольнага гандлю, мабільнасць людзей і супрацоўніцтва ў сферы энергетыкі), то сітуацыя выглядае наступным чынам. ЕС актыўна вядзе перамовы аб асацыяцыі (уключаючы ліквідацыю гандлёвых бар'ераў) з Украінай, Арменіяй, Грузіяй, Азербайджанам, дыялог аб адмене віз з Украінай, Малдовай і Грузіяй, фінансуе энергетычныя праекты на Каўказе. А Беларусь традыцыйна застаецца ўбаку. Збольшага характарызуе ўзровень нашага ўдзелу ў праграме і закладзенае да 2013 года фінансаванне. Параўнаеце: Беларусь – 21 мільён еўра, Грузія – 120 мільёнаў, Малдова – 210 мільёнаў, Украіна – 500 мільёнаў еўра, Арменія, Азербайджан – па 90 мільёнаў.
Вось так, судзячы па афіцыйных крыніцах, выглядае алгарытм пасоўвання «Усходняга партнёрства» у краінах СНД. Сёння большасць экспертаў прызнаюць: «ВП» візуальна і рэальна вывяла Беларусь з міжнароднай ізаляцыі. Аднак гэты крок, выгодны як для Брусэля, так і для Менска, пакуль толькі сімвалічны, не мае ніякага рэальнага практычнага прыкладання. Праграма ЕС існуе як платформа, тэарэтычная магчымасць сур'ёзнай эканамічнай інтэграцыі, умацаванні еўрапейскіх стандартаў і каштоўнасцяў, стабільнасці і бяспекі. Не выклікае сумненняў, што «Усходняе партнёрства» важна і трэба ўсім сілам усярэдзіне Беларусі, хай нават як пілотны праект. Неабходна вучыцца мець зносіны, супрацоўнічаць, дзяліцца досведам, ісці на саступкі. Беларускія ўлады, як вядома, не спяшаюцца змяняць свае паданні аб міжнародных каштоўнасцях і дэмакратычных стандартах. Але, каб вучыцца на чужых памылках і дасягненнях, яшчэ не прыдумалі нічога лепш дыялогу.
Зміцер Пай vb.by |
