|
Выстава «Грашовы зварот у гады Вялікай Айчыннай вайны» |
|
|
|
У Брэсцкім тэхнічным універсітэце, у бібліятэцы пятага корпуса, ужо тыдзень адчыненая для ўсіх выстава «Грашовы зварот у гады Вялікай Айчыннай вайны», у аснову якой легла калекцыя прафесара Аляксандра Баюры (кафедра сацыяльна-палітычных і гістарычных навук). Ён жа праводзіць экскурсіі ў стэндаў з грашзнакамі, чаму стала сведкай і карэспандэнт «БК».
На акупаванай фашыстамі тэрыторыі Беларусі ў звароце знаходзілася адразу шэсць выглядаў грошай. Даваенную БССР немцы падзялілі на пяць зон. У адну з іх уваходзіла былая Беластоцкая і частка Брэсцкай вобласці, яна была пазначаная як «Беласток» і ўключаная ў склад Усходняй Прусіі. Там насельніцтва змяняла свае рублі і капейкі на імперскія рейхс-маркі і пфенігі. Паўднёвая частка Беларусі (Брэст, Кобрын, Пінск, Столин) адышла да рейхкомиссариату «Украіна». Тут у 1942 году выпускалі адмысловыя грошы – украінскія карбованцы – адпаведна на ўкраінскай мове. Сярод гэтых сапраўдных асігнацый прафесар размясціў на стэндзе копію найрэдкай купюры «Zwei karbowanec» і распавёў гісторыю аб тым, як партызаны, праводзячы аперацыю ў 1942 году, захапілі вялікую партыю менавіта такіх “двоек», нешта знішчылі, а нешта часткова раздалі насельніцтву. Аднак гестапаўцы хутка зарыентаваліся і сталі хапляць тых, хто «засвяціўся» з купюрамі.
Трэцяя, генеральная акруга «Беларусь» (у яго ўваходзіў Менск, Наваградак, Ліда, Баранавічы, Ганцевичи) быў унікальны тым, што ў ім і пры акупантах хадзілі савецкія грошы з малюнкам У.І.Леніна, а акрамя іх у ходу былі і акупацыйныя маркі, можна сказаць, проста папера, не якая мела рэальнага забеспячэння. Пры гэтым курс такой маркі немцы лімітава завысілі да савецкага рубля (адна да дзесяці). У мясцовага насельніцтва меліся польскія злотыя – іх неабходна было абмяняць у слоіку на акупацыйныя маркі. Вядомы прагматызм «новага парадку» выказаўся ў тым, што каштоўную бронзавую і медна-никелевую дробязь загадана было здаваць новай улады, а ў абарачэнне немцы запусцілі манеты з таннага цынку.
Існавала яшчэ некалькі асаблівасцяў грашовага звароту. Так, выпускаліся адмысловыя грошы для вермахта – аплатныя сродкі забеспячэння нямецкіх вайскоўцаў, якія выкарыстоўваліся ў частках --аналагічна нашаму «Ваенгандлю».
З мясцовым насельніцтвам за сельгаспрадукцыю разлічваліся адмысловымі купонамі, за якія можна было купіць дэфіцытныя прамтавары ў крамах, зноў жа аналагічных вядомым пазней савецкім «Бярозкам». На такіх купонах – пунктах было напісана па-беларуску, напрыклад: «Знак пунктавай вартасці прадзільных вырабаў”.
Сваю калекцыю папяровых грошай і манет Аляксандр Баюра збіраў са школьных гадоў, але асабліва шмат знаходак паднёс яму ўжо падчас працы ў Брэсце наш бок, па якім пракаціліся хвалі гістарычных падзей і перамен.
Для Аляксандра Мікалаевіча коллекционирование грашзнакаў – не проста збіральніцтва, але і глыбокая навуковая цікавасць. Вынікам яго стала манаграфія “Папярова-грашовы зварот на тэрыторыі Беларусі ў XVIII-XX стагоддзях” – першая такая ў нашай рэспубліцы, якая выйшла кнігай у 2004 году.
Паколькі ва ўніверсітэце чытаецца спецкурс “Гісторыя Вялікай Айчыннай вайны”, экспазыцыя ў бібліятэцы востребовна ў рамках гэтага курсу, тут стала тоўпяцца студэнты. Але і ўсё жадаючыя пазнаёміцца з ёй могуць гэта зрабіць да 15 траўня.
|
