|
Аляксандр Шекаль: «Я пазбавіўся шматлікіх выгод, але не шкадую аб гэтым» |
|
|
|
Аляксандр Апанасавіч Шекаль нарадзіўся 15 снежня 1905 года ў вёсцы Каменная Слабада Валожынскага раёна Менскай вобласці. Быў закліканы на службу кавалерыстам у 13-й уланскі полк польскага войска, які базаваўся ў 30-е гады ў Новай Вілейцы, недалёка ад літоўскай мяжы. Демобилизовался ў 1938 году ў званні капрала і ў лістападзе таго жа года ажаніўся. У першы месяц наступнай восені быў мабілізаваны ў Войска Польскае. Вераснёвы заклік 1939 года для капрала Шекаля скончыўся, як і для дзесяткаў тысяч салдат і афіцэраў, вельмі трагічна: асуджаны на 8 гадоў савецкім рэжымам быў адпраўлены адбываць пакаранне на Далёкі Ўсход.
Надзея на выжыванне проблеснула пасля абвяшчэння дамовы Сікорскага – Травеньскага: 12 жніўня 1941 года пачынаецца амністыя польскіх грамадзян – пераход зняволеных з катэгорыі ваеннапалонных у шэрагі салдат польскага войска генерала Ўладзіслава Андерса. Ідэя стварэння польскага ўзброенага фармавання была рэалізаваная ў кароткі тэрмін. Польскага войска Андерса даручылі прымаць удзел у барацьбе супраць гітлераўскай Нямеччыны з тылу ворага. У лагеры сталі прыбываць заклічныя камісіі. Увесну сорак другога года Аляксандр Шекаль разам з выжылымі солагерниками накіраваны на службу ў Іран. Затым Палестына, Егіпет... У студзені 1944 года польскі корпус быў адпраўлены на італьянскі фронт у складзе 8-й войскі Вялікабрытаніі. З студзеня па траўні 1944 года сілы саюзнікаў беспаспяхова спрабавалі прадзерці ў раёне крэпасці Монте-Кассино нямецкую абарончую лінію Густава. У непрыступнай вышыні Монте-Кассино па начах ішлі разлютаваныя баі. Аляксандр Шекаль служыў кіроўцам. І амаль кожную ноч дастаўляў па вузкім горным замінаваным лабірынце баяпрыпасы і харчаванне на перадавую, не раз быў сведкай згубы ідучых наперадзе сапёраў: «Дарога над морам вузенькая. Бяда… Грузавік наперадзе падарваўся. Я зачыніў вочы. Потым цішыня і стогн. Адзін з калегаў жывой. Шукаю яго ў поўнай цемры. І, очумевший ад перажытага, цягну сябра да медыкаў... Потым чатыры штурму крэпасці за адзін тыдзень. У сярэдзіне траўня гэта было. Кожны дзень забітымі да сотні байцоў і тысячы параненых гублялі». 18 траўня 1944-го лінія абароны суперніка ў крэпасці-манастыра была знішчаная.
Пасля гэтай паспяховай аперацыі польскі корпус на працягу года амаль бесперапынна ваяваў у Італіі, адрозніўся пад Анконой і скончыў свой баявы шлях у красавіку 1945-го ўдзелам у бітве за ўзяцце Балонні. Да 1946 г. корпус, у якім служыў наш зямляк, заставаўся ў Італіі, затым быў перапраўлены ў Вялікабрытанію і там расфармаваны. Большасць яго байцоў, як і сам камандавалы, не пажадалі вяртацца ў камуністычную Польшчу і Беларусь і працяглы час заставаліся ў эміграцыі.
«У Лондане я ўладкаваўся на працу кіроўцам. Я пачаткаў паволі вяртацца да мірнага жыцця. Душа мая была ў Беларусі. Але я баяўся. Баяўся вяртацца дахаты. Усіх маіх сяброў, якія вярнуліся з нашага фронту, наўпрост адправілі зноў у лагеры. Толькі ўжо разам з сем'ямі. А мяне так цягнула да родных! Я не ведаў, жывыя яны або няма. Пісаў, шукаў. І не пераставаў спадзявацца на сустрэчу з каханай жонкай».
За гады жыцця ў Англіі ён набыў прафесію, утульнае жыллё, новы сямейны статут. Але думка аб вяртанні на радзіму не давала супакою. У 1976 году, пасля працяглай перапіскі са сваёй першай жонкай, Аляксандр Шекаль турыстам патрапіў у свой бацькаў бок. Незабыўная сустрэча. І ізноў нуда і безвыходнасць, доўгая перапіска. Толькі распад Савецкага Саюза і пацяпленне ў палітычных адносінах дзяржаў дазволілі ветэрану ізноў змяніць свой лёс. У 1991 году наш зямляк атрымаў магчымасць уз'яднацца з жонкай і братам.
«У мяне ў Англіі было ўсё: хата, машына і кахаючая жанчына. Але выявы родных месцаў, успаміны юнацкасці і каханне не пакінулі мне выбару. Я прыехаў дажываць сваё стагоддзе на Радзіму і памерці сярод родных. Я пазбавіўся шматлікіх выгод, але не шкадую аб гэтым».
Аляксандр Шекаль узнагароджаны баявым крыжом «За ўзяцце Монте-Кассино», юбілейнымі медалямі Беларусі, Вялікабрытаніі і Польшчы. Сёння Аляксандр Шекаль – самы старэйшы з цяпер якія жывуць удзельнікаў вайны.
Ірына Шепелевич |
