| Брэсцкая вобласць: сем дзесяцігоддзяў змен |
|
|
|
Стварэнне 4 снежня 1939 гады новай адміністрацыйнай адзінкі – Брэсцкай вобласці – стала прамым вынікам важнай падзеі ў гістарычным лёсе беларускага народа – аб'яднанні ўсіх беларускіх земляў у складзе Савецкага Звяза.
Статут буйнага адміністрацыйнага цэнтра Брэст (Бярэсьце) упершыню атрымаў у 1566 году, калі стаў цэнтрам Берасцейскага ваяводства, у якое ўваходзіла 2 павета – Брэсцкі і Пінскі. У выніку трэцяга падзелу Рэчы паспалітай у 1795 году Берасцейскае ваяводства дасталася Расійскай імперыі. З гэтага часу статут горада паніжаецца. Пасля ўсіх адміністрацыйных перакройванняў меж Брэст становіцца на некалькі дзесяцігоддзяў павятовым горадам Гарадзенскай губерні і атрымлівае новы назоў – Брэст-Літоўск. Адметнай асаблівасцю дадзенай губерні было тое, што два павятовых горада – Брэст-Літоўск і Беласток – былі буйней губернскага цэнтра – Гародня. Расійскі перыяд гісторыі Брэста скончыўся ў 1915 году, калі горад быў акупаваны войскамі кайзераўскай Нямеччыны. У сумятні Першай сусветнай вайны і наступных лакальных войн на Брэст і прылеглыя землі выказвалі прэтэнзіі Расея, Нямеччына, Польшча, Украіна. Пераможцам у спрэчцы апынулася адроджаная Польская дзяржава, якое з 1921, калі быў складзены Рыжскі мір паміж Польшчай і Савецкай Расеяй, улучыла ў свой склад частка беларускіх і ўкраінскіх земляў. З польскім перыядам звязана адраджэнне статуту Брэста як ваяводскага цэнтра. У гэты час горад зноў атрымаў новы назоў – Брэст-над-Бугам і стаў цэнтрам Палескага ваяводства. Межы ваяводства ў значнай ступені супадалі з межамі сучаснай Брэстчыны, за выключэннем некаторых паўднёвых тэрыторый, якія сёння з'яўляюцца ўласнасцю Ўкраіны, і паўночных раёнаў, якія ў то час уваходзілі ў склад Наваградскага ваяводства. Першага верасня 1939 гады нацысцкая Нямеччына напала на Польшчу. За некалькі дзён міру быў паказаны новы выгляд вайны – «вокамгненнай», калі польская абарона была літаральна вспорота нямецкімі танкавымі клінамі і доля Польшчы не выклікала сумневаў ні ў яе грамадзян, ні ў назіралага за канфліктам замежжа. Брэст на трэцім тыдні вайны быў захоплены германскімі войскамі. 17 верасня савецка-польскую мяжу перайшла Чырвонае Войска. 22 верасня савецкія войскі ўвайшлі ў Брэст, які быў пакінуты нямецкімі часткамі. Як і ўся Заходняя Беларусь, Брэст увосень 1939 гады ўвайшоў у склад БССР і СССР. 4 снежня 1939 гады Ўказам Вярхоўнай Рады СССР была створаная Брэсцкая вобласць. Чаму з спісу адміністрацыйных адзінак, цэнтрам якіх быў Брэст, мы вылучаем менавіта стварэнне Брэсцкай вобласці? 1939 год стаў шмат у чым пераломным у прытомнасці заходняга беларуса, у тым ліку і выхадца Брэстчыны. Гэта была эпоха радыкальных пераўтварэнняў, змены ўсяго жыццёвага ўкладу па савецкім узоры са ўсімі яго плюсамі і мінусамі. З гэтага часу пачынаецца савецкі этап гісторыі Брэстчыны, калі вобласць стала эканамічна развітым рэгіёнам, у якім людзі ўпершыню адчулі сябе паўнапраўнымі чальцамі сучаснага грамадства. У разгляданы час абрысу вобласці значна адрозніваліся ад сучасных. Шэраг раёнаў, якія сёння звыкла ўяўляюцца часткай вобласці, у то час уваходзілі ў склад Баранавіцкай і Пінскай абласцей. Дарэчы, гэтыя вобласці таксама былі створаныя 4 снежня 1939 гады, што робіць гэты дзень святочным для ўсіх рэгіёнаў вобласці. Неўзабаве пасля ўсталявання Савецкай улады адбылася канфіскацыя абшарніцкіх земляў, былі нацыяналізаваныя прамысловыя прадпрыемствы і слоікі. Пачалося будаўніцтва новых прадпрыемстваў, пашырэнне старых. Пачалося стварэнне першых калгасаў. Значныя змены адбыліся ў народнай асвеце, якое ўключалася ў савецкую адукацыйную сістэму. У большасці школ навучанне было перакладзена на беларускую мову. Пашыралася сямігадовае навучанне. Пачалася праца па ліквідацыі непісьменнасці. У 1940 году ў заходніх абласцях БССР быў адчынены шэраг вучэбных устаноў. Для ўключэння заходніх абласцей у агульнасаюзны працэс сацыяльна-эканамічнага, грамадска-палітычнага і культурнага развіцця да канца 1940 гады ў заходнія вобласці БССР з усходніх абласцей СССР прыбыла каля 31 тысячы партыйных, камсамольскіх, савецкіх працаўнікоў. Перыяд пераўтварэнняў быў перапынены нападам нацысцкай Нямеччыны на Савецкі Звяз 22 чэрвеня 1941 гады. Знакам пачатковага этапу вайны стала гераічная абарона Брэсцкай крэпасці, першаму які падвергнуўся нямецкаму нападу. У першыя тыдні вайны тэрыторыя Брэстчыны была акупаваная гітлераўскімі войскамі. Гады акупацыі прынеслі шмат гора і пакут. На тэрыторыі вобласці нацысты спалілі і разбурылі 148 гарадоў і сёлаў, усе прамысловыя прадпрыемствы, вывезлі тэхніку і інвентар калгасаў, разрабавалі аб'екты соцкультбыта. Насельніцтва падвяргалася фізічнаму знішчэнню, вывазу на прымусовыя працы, бязлітаснай эксплуатацыі і суровым пакаранням за найменшую правіннасць. Тэрарыстычны акупацыйны рэжым неўзабаве сапхнуўся з шырокім арганізаваным супрацівам. З першых дзён акупацыі на Брэстчыне пачынаецца разгортванне партызанскага руху. Ужо 26 чэрвеня 1941 гады ў Пінску быў сфармаваны першы на тэрыторыі Беларусі партызанскі атрад пад камандаваннем У.Коржа. Масавы характар партызанскі рух набывае ўвесну 1942 гады, у 1943 – 1944 гадах дзеяння партызан цесна звязаныя з наступальнымі аперацыямі Чырвонага войска. У гарадах Брэстчыны актывізуе сваю дзейнасць антыфашысцкае падполле. Узімку – увесну 1944 гады акупанты былі змушаныя адцягнуць значныя сілы для правядзення баявых і карных антипартизанских аперацый. Аб значнасці дужання ў тыле ворага сведчаць вынікі дзейнасці партызан і падпольшчыкаў. Да лета 1944 гады антыгітлераўскім супрацівам Брэстчыны было падарвана 182 эшалона, каля 10 тыс. рэек, падбіта 62 танка, знішчаная 1221 аўтамашына, забіта прыкладна 50 тысяч гітлераўцаў. Тэрыторыя вобласці была вызваленая падчас летняй наступальнай аперацыі Чырвонага Войска 1944 гады. Абласны цэнтр ізноў стаў савецкім 28 ліпеня. Практычна адразу пачалося ўзнаўленне вызваленых тэрыторый. У першую чаргу аднаўляліся неабходныя для жыцця цэнтры – электрастанцыі і харчовыя прадпрыемствы. Так, ужо да 1 кастрычніка 1945 гады ў Брэсце «ажылі» 22 прадпрыемствы, скончылася ўзнаўленне чыгуначнага вузла, лесозавода, гарадскога вадаправода, запрацавалі 60 дробных прадпрыемстваў па выпуску тавараў народнага спажывання і бытавому абслугоўванню. За першую пасляваенную пяцігодку цалкам было адноўлена транспартны рух, адбудоўваліся і ствараліся прамысловыя прадпрыемствы, электрастанцыі (Брэсцкі электратэхнічны завод, ЦЭЦ у Пінску і Баранавічах, інш.) Для выканання плану патрабаваліся велізарныя працоўныя рэсурсы і грашовыя ўкладанні. З гэтай мэтай у вобласць накіроўваліся прафесійныя кадры з іншых рэгіёнаў краіны, пачалася міграцыя насельніцтва з вёскі ў горад, на прадпрыемствах была ўведзеная практыка сацыялістычных спаборніцтваў, з 1946 гады ўведзеная падпіска на аблігацыі дзяржаўнай пазыкі ўзнаўлення і развіцці СССР. Да 1948 году ў Брэсцкай вобласці быў дасягнуты даваенны ўзровень вытворчасці. Прамысловасць у пасляваенны час была прадстаўленая дробнымі рамеснымі прадпрыемствамі, невялікімі хаўрусамі, якія займаліся вытворчасцю мэблі, абутку, швейных вырабаў, пашывам адзежы і іншымі выглядамі дзейнасці. Да канца 1950-х з'явіліся новыя галіны: суднабудаўнічая, ліцейня, трыкатажная, паліўная, будаўнічых матэрыялаў і т.д. Адраджэнне разбуранага вайной сельскай гаспадаркі пачалося з стварэння калгасаў і саўгасаў. Менавіта на пасляваенныя гады прыйшлася паскораная калектывізацыя сельскай гаспадаркі. Да канца 1952 гады ў калгасах знаходзілася ўжо 95% сельскіх гаспадарак. У пачатку 1954 гады адбылося ўзбуйненне Брэсцкай вобласці за рахунак далучэння да яе Пінскай вобласці і часткі Баранавіцкай. З гэтага часу тэрыторыя Брэстчыны існуе ў цяперашнім выглядзе. Актыўнае будаўніцтва прамысловых і сельскагаспадарчых прадпрыемстваў прыйшлося на 1960 – 1970-е гады. У развіццё прамысловасці Брэстчыны ў гэтыя гады было ўкладзенае 196,7 млн. рублёў. Асаблівасцю народнагаспадарчага плану ў гэтыя гады было паскоранае развіццё галін, якія вызначалі тэхнічны прагрэс – энергетыкі, машынабудавання, хімічнай прамысловасці. Прамысловы патэнцыял Брэсцкай вобласці фармаваўся і складаўся пры ўдзеле і садзейнічанні П.М. Машэрава, У.А. Мікуліча, Е.Е. Соколова. Менавіта ў гэтую сітавіну быў уведзены ў лад шэраг буйных прадпрыемстваў. Адмысловае месца было адведзена будаўніцтву Бярозаўскай ГРЭС, якая да 29 снежня 1961 гады дала першы прамысловы ток. Да канца 1965 г . яна ў шмат раз пераўзыходзіла магутнасці ўсіх электрастанцый даваеннай Беларусі. Вакол ГРЭС вырас новы сучасны пасёлак – Белозерск, неўзабаве атрымалы статут горада. Іншай найбуйнай новабудоўляй у Брэсцкай вобласці стаў Баранавіцкі баваўняны камбінат, заработавший у лістападзе 1963 гады. За гэтыя гады змяніўся Брэст, сталы адным з індустрыяльных цэнтраў рэспублікі. На тагачаснай усходняй ускраіне горада вырас новы прамысловы вузел. Тут з'явіліся карпусы Брэсцкага электрамеханічнага і электролампового заводаў, цэхі Брэсцкага дывановага камбіната. Шматлікае было зроблена па наступным развіцці чыгуначнага вузла, рачнога порта. Падвергнуліся рэканструкцыі і пашырэнню такія раней дзейнічалыя прадпрыемствы, як мясакамбінат, гормолзавод, завод жалезабетонных вырабаў. На базе рэканструяванага механічнага заводу было наладжана вытворчасць газавых пліт. У 1959 году завод быў пераназваны ў Брэсцкі завод газавай апаратуры. Гонарам Брэстчыны стаў Жабинковский цукровы завод, пабудаваны ў 1960 – 1963 гадах. Новы крок у сваім індустрыяльным развіцці зрабіў Пінск. Тут з'явіўся завод штучных скур – першынец хімічнай індустрыі і трыкатажны камбінат. У гэтыя жа гады на Брэстчыне з'явіліся перадавыя сельскагаспадарчыя прадпрыемствы. Сярод іх – калгасы «Оснежицкий» Пінскага раёна, «40 гадоў Кастрычніка» Столінскага, «Савецкая Беларусь» Камянецкага і шматлікія іншыя. Старшыні калгасаў «Оснежицкий» У.А. Ралько і «Савецкая Беларусь» У.Л. Бедуля сталі двойчы Героямі сацыялістычнай працы. Два пасляваенных дзесяцігоддзя актыўных пераўтварэнняў ператварылі Брэсцкую вобласць з аграрнай у аграрна-прамысловую. У 1967 году Ўказам Прэзідыўма Вярхоўнай Рады СССР Брэсцкая вобласць за дасягнутыя поспехі была ўзнагароджаная ордэнам Леніна. У 1970 – 1980-е гады на Брэстчыне працягнулася актыўнае ўкараненне навукова-тэхнічных дасягненняў у розных сферах дзейнасці, удасканальваліся механізмы і метады кіравання, працягнулася будаўніцтва новых прадпрыемстваў, рэканструяваліся дзейсныя. У Брэсце было пачата будаўніцтва буйнага заводу бытавой хіміі, у Баранавічах – заводу сянажных веж. У Лунинце вырас завод электрарухавікоў. Высокім попытам стала карыстацца пасля ўводу ў лад прадукцыя Горынского цагельні ў Столінскім раёне. Недалёка ад Драгічына з'явіўся комбикормовый завод. У гэты час на другое месца па аб'ёме грузазвароту і на першае месца па перавозках пасажыраў выйшаў аўтамабільны транспарт. У гэтым вялікую ролю згулялі рэканструкцыя найважнай для вобласці аўтамагістралі Брэст – Менск – Масква, інтэнсіўнае будаўніцтва дарог з цвёрдым пакрыццём ва ўсіх рэгіёнах Брэстчыны. Узрасла працягласць авіяліній, у Брэсце быў пабудаваны сучасны аэрапорт. І, нарэшце, па тэрыторыі вобласці працягнуліся два магістральных газаправода і нафтаправод. У 1975 – 1977 гадах уступілі ў лад тры чэргі Мікашэвіцкага камбіната нерудных матэрыялаў у Лунінецкім раёне. Гэтае прадпрыемства па маштабах не мае сабе роўных не толькі ў краіне, але і ў Еўропе. У канцы 70-х – пачатку 80-х на паўднёвай ускраіне абласнога цэнтра сфармаваўся новы прамысловы вузел, які ўключыў у сябе заводы «Текстильмаш», «Мясомолмаш» і «Цветотрон». Выпуск прамысловай прадукцыі на прадпрыемствах Брэста павялічыўся ў 1985 году ў параўнанні з 1980 годам на 45%. Вядучае месца займала лёгкая прамысловасць, якой выпускалася траціна выраблянай у вобласці прадукцыі. Важкія вынікі да пачатку 1990-х былі дасягнутыя і ў сельскай гаспадарцы. У грамадскім сектары ў 1990 году было выраблена 1099 тыс. тон збожжавых і зернобобовых культур пры ўраджайнасці 30 цэнтнераў з аднаго гектара. Усё вышэйсказанае аб 1970 – 1980 гадах дазваляе казаць аб гэтым перыядзе як аб часе значнага рыўка ў эканамічным развіцці Брэстчыны, следствам якога стаў адчувальны рост дабрабыту насельніцтва вобласці. У цэлым узровень жыцця жыхароў Беларускай ССР наблізіўся да ўзроўня жыцця ў Прыбалтыйскіх рэспубліках, які быў у Савецкім Звязе самым высокім. Цяжкім выпрабаваннем для вобласці стаў перыяд канца 80-х – першай паловы 90-х гадоў якое пайшло стагоддзя. Крызісныя з'явы, якія ахапілі практычна ўсе сферы жыццядзейнасці, паставілі беларускае грамадства перад пакутлівай праблемай выбару наступных шляхоў развіцця. У выніку распаду Савецкага Звяза на палітычнай карце міру з'явілася новая дзяржава – Рэспубліка Беларусь, складовай часткай якога стала Брэсцкая вобласць. Маладая дзяржава стварала інстытуты дзяржаўнасці ва ўмовах найжорсткага эканамічнага крызісу. Былі згубленыя шматлікія эканамічныя і гандлёвыя сувязі. Пераход да рынкавай эканомікі прад'яўляў суб'ектам гаспадаранні новыя патрабаванні. Шматлікія прадпрыемствы не вытрымоўвалі падобных умоў гаспадарання. 15 марта 1994 гады Вярхоўная Рада Рэспублікі Беларусь прыняў Канстытуцыю краіны, паводле якой у Беларусі ўводзіўся інстытут прэзідэнцтва. Выбары прэзідэнта адбыліся ўлетку гэтага жа года. Прэзідэнтам краіны стаў дэпутат ВС РБ Аляксандр Лукашэнка. Яго перамога была асабліва пераканаўчай у Магілёўскай і Брэсцкай абласцях, дзе кандыдата падтрымала абсалютную большасць выбарнікаў. Ужо з першых крокаў новая ўлада зарэкамендавала сябе як дзейная і мэтанакіраваная. Былі прынятыя меры па ўзмацненні эфектыўнасці прыманых кіраўніцтвам краіны рашэнняў і неадкладныя антыкрызісныя мерапрыемствы. Гэта дазволіла ўжо ў першы год прэзідэнцтва А.Лукашэнка спыніць эканамічны спад. Пачынальна з 1996 гады, пачаўся штогадовы прырост вытворчасці. Сёння на Брэстчыне адмысловая ўвага надаецца развіццю прамысловага комплексу. У гэтай сферы занятая чвэрць усіх якія працуюць у народнай гаспадарцы вобласці (больш 156 тыс. чалавек). Аб'ёмы прамысловай вытворчасці за 2004 – 2008 гады ў цэлым па вобласці выраслі ў 1,9 разу, спажывецкіх тавараў – 1,8 разу, раздробнага таваразвароту – у 2 разу, валавой прадукцыі сельскай гаспадаркі – у 1,3 разу. У 2008 году на развіццё рэальнага сектара эканомікі і сацыяльнай сферы накіраванае 4,9 трлн. рублёў інвестыцый, што ў 2,9 разу вышэй узроўня 2003 гады. У 2009 году за год плануецца ўвесці 876 тыс. кв. метраў жылля, што перавысіць максімальны ўвод жылля, дасягнуты ў 1990 году (796 тыс. кв. м). На сённяшні дзень у прамысловым комплексе Брэстчыны функцыянуе амаль 300 асноўных прамысловых прадпрыемстваў і больш 1240 прадпрыемстваў, якія працуюць у сферы малога бізнэсу. Імі штогод вырабляецца прадукцыі на суму больш 4 млрд. даляраў ЗША. Вобласць вырабляе больш 9% рэспубліканскіх аб'ёмаў прадукцыі прамысловай вытворчасці, і 17% спажывецкіх тавараў. Брэстчына – адзіны рэгіён краіны, які выпускае электраасвятляльныя лямпы, асноўны вытворца газавых пліт, шырока вядомых пад гандлёвай маркай «Гефест». Акрамя таго, у вобласці вырабляецца каля 96% рэспубліканскіх аб'ёмаў кавальска-прэсавых машын, больш 50% баваўняных тканін і древесностружечных пліт, каля 30% панчошна-шкарпэткавых вырабаў, у харчовай прамысловасці – 76% рыбнай прадукцыі, 30% сыроў і каўбасных вырабаў, больш 20% цукры. З года ў год узрастае цікавасць да рэгіёна са боку замежных фундатараў. Візітнай карткай ивестиционного патэнцыялу вобласці з'яўляецца вольная эканамічная зона «Брэст». Сёння ў СЭЗ дзейнічаюць 63 рэзідэнта (з іх 46 уяўляюць замежны капітал), якія вырабляюць 14% прамысловай вытворчасці вобласці і забяспечваюць 25% экспарту. Брэстчына паспяхова рэалізуе Дзяржаўную комплексную праграму развіцця рэгіёнаў, малых і сярэдніх гарадскіх селішчаў на 2007 – 2010 гады. За два з паловай года ў рамках рэалізацыі гэтай праграмы ўведзена ў дзеянне больш 110 новых прамысловых вытворчасцяў, праводзіцца тэхнічнае пераўзбраенне і мадэрнізацыя, што дазволіла працаўладкаваць амаль 14 тысяч чалавек і ў два разу знізіць узровень беспрацоўя ў малых гарадах і пасёлках (з 2,3% да 1,2%). У выніку выкананні Дзяржаўнай праграмы адраджэння і развіцці сяла, зацверджанай у 2005 году, азначыўся ўстойлівы рост аб'ёмаў вытворчасці ў аграпрамысловым комплексе вобласці. Да 2010 году на Брэстчыне плануецца ўладкаваць 222 мястэчка з развітой сацыяльнай інфраструктурай. Гэтая маштабная праца дазволіць падняць жыццё ў сельскай мясцовасці на новы якасны ўзровень. Пасля ўз'яднання Беларусі ў верасні 1939 гады значныя змены зведала культурнае жыццё Брэстчыны. У 1941 году адкрылася Брэсцкая абласная бібліятэка імя Горкага. У кастрычніку 1944 у Брэсце з'явіўся свой тэатр – Дзяржаўны моладзевы рускі драматычны тэатр імя Ленінскага камсамола Беларусі, цяпер акадэмічны тэатр драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі. С1963 гады існуе Брэсцкі тэатр лялек. Прызнанне аматараў тэатра атрымаў праводжаны ў абласным цэнтры з 1990-х гадоў Міжнародны тэатральны фэст «Белая вежа». З 1950 гады дзейнічае абласны краязнаўчы музей. У цяперашні час ён з'яўляецца найбуйным музеем вобласці. Адной з адметных рыс новага этапу беларускай дзяржаўнасці, распачатага са станаўленнем сучаснай Рэспублікі Беларусь, з'яўляецца асцярожнае стаўленне да гістарычнай спадчыны мінулых эпох. У гэты час быў абноўлены мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць», адноўленыя сядзібы Тадэвуша Касцюшка ў Івацэвіцкім раёне і Адама Міцкевіча ў Баранавіцкім. У цяперашні час рэстаўруюцца сядзіба ў д. Скоки Брэсцкага раёна, замкі ў Коссово і Ружанах. Праводзіцца вялікая праца па папулярызацыі імёнаў вядомых суайчыннікаў: Рамуальда Траугутта, Юзэфа Крашевского, Напалеона Арды, Льва Сапегі. 70 гадоў назад на Брэстчыне пачаўся працэс станаўлення новай сістэмы адукацыі, якая меркавала існаванне рэгіянальнай вышэйшай школы, якой не было на Брэстчыне раней. Першым вну вобласці стаў Брэсцкі педагагічны інстытут (цяпер Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. Пушкіна), які адкрыўся ў 1945 году. 1 верасня 1966 гады адкрыў дзверы Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут (сёння – Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт). Сёння падрыхтоўка адмыслоўцаў з вышэйшай адукацыяй ажыццяўляецца на Брэстчыне ў 4 вну. Да двух брэсцкім дадаліся ўніверсітэты ў Баранавічах (у 2004 году) і Пінску (у 2006). З 1939 гады пачатку фармавацца на Брэстчыне эфектыўная сістэма аховы здароўя, эфектыўнасць якой заўсёды з'яўлялася адным з прыярытэтных кірункаў дзяржаўнай сацыяльнай палітыкі. Сапраўдны прарыў у сферы аховы здароўя адзначаны ў апошнія гады. Да прыкладу, у 2003 году ў Брэсце ўведзеная ў лад шматпрофільная лякарня на 600 коек. Брэсцкая вобласць – адзін з найболей развітых спартова рэгіёнаў краіны. Толькі ў Брэсце пабудаваны шэраг спартовых аб'ектаў еўрапейскага ўзроўня: Вяслярны канал, спорткомплекс «Брэсцкі», палац гульнявых выглядаў спорту «Вікторыя», Лёдавы палац, стадыён «Будаўнік». Упершыню ў Брэсце ўвосень 2009 гады быў праведзены чэмпіянат Еўропы па акадэмічным веславанні. Прыведзеныя вышэйшае факты з сучаснага жыцця Брэстчыны сведчаць аб тым, што да свайго 70-летняму юбілею вобласць падышла з годнымі вынікамі дзейнасці. Сучасная Брэстчына пацвярджае правільнасць абранага беларускім народам шляху развіцця сваёй краіны, пэўнасць якому жыхары вобласці не аднойчы пацвярджалі. brest-region.by |
| < Пред. | След. > |
|---|